Κάπνισμα κατά την κύηση; Τι κινδύνους «εγκυμονεί» για την μητέρα και το έμβρυο;

Το γεγονός πως το κάπνισμα είναι ιδιαίτερα επιβλαβές για την υγεία δεν είναι κάτι καινούργιο. Έχουμε όμως αναρωτηθεί πόσο περισσότερο επιβλαβές γίνεται όταν το άτομο που καπνίζει είναι έγκυος;

Όταν καπνίζει η μητέρα «καπνίζει» και το έμβρυο καθώς μέσω του πλακούντα μεταφέρονται σε αυτό όχι μόνο το μονοξείδιο του άνθρακα και η νικοτίνη, αλλά και 7.000 χημικές ουσίες.

Πως επιδρά το κάπνισμα στην εξέλιξη της εγκυμοσύνης;

• Ανωμαλίες πλακούντα

Σύμφωνα με έρευνα που μελέτησε τις επιπτώσεις του μητρικού καπνίσματος κατά την κύηση στη μορφολογία του πλακούντα, αποδεικνύεται ότι δημιουργούνται παθολογοανατομικές αλλοιώσεις στον πλακούντα. Οι αλλοιώσεις αυτές προκαλούν ελάττωση της διάχυσης του οξυγόνου μέσω του πλακούντα με αποτέλεσμα το έμβρυο να αναπτύσσεται σε συνθήκες υποξικού στρες. Εντυπωσιακή είναι επίσης η διαπίστωση ότι η παθητική έκθεση της εγκύου στον καπνό των τσιγάρων είχε τα ίδια αποτελέσματα με το ενεργό κάπνισμα στην ανάπτυξη του πλακούντα.

• Έκτοπη κύηση

Η εμφύτευση του εμβρύου σε θέση εκτός της κοιλότητας της μήτρας ορίζεται ως έκτοπη κύηση. Τέτοιες εγκυμοσύνες δεν είναι βιώσιμες, και το έμβρυο θα πεθάνει. Μια έκτοπη κύηση θα πρέπει να εντοπίζεται έγκαιρα, αλλιώς μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο η ζωή της μητέρας.

Σύμφωνα με έρευνα που διήρκησε από το 1983 έως το 1987, οι γυναίκες που ανέφεραν ότι κάπνιζαν είχαν υπερδιπλάσιο κίνδυνο για έκτοπη κύηση με αναλογία πιθανότητας 2,5 συγκριτικά με εκείνες που δεν κάπνισαν ποτέ. Ο υπολογιζόμενος σχετικός κίνδυνος ανέρχονταν από 1,4 για τις γυναίκες που κάπνιζαν λιγότερα από 10 τσιγάρα ημερησίως έως 5 για εκείνες που κάπνιζαν περισσότερο από ενάμιση πακέτο τσιγάρα ημερησίως.

• Αποκόλληση πλακούντα

Η πρόωρη απόσπαση του πλακούντα από τη φυσιολογική θέση σύνδεσης στη μήτρα πριν από τη γέννηση του εμβρύου ονομάζεται αποκόλληση του πλακούντα. Αυτός ο όρος χρησιμοποιείται μετά τη 20η εβδομάδα της κύησης και κυρίως στο τρίτο τρίμηνο, αν και αποκόλληση μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Η αυξημένη συχνότητα αποκόλλησης του πλακούντα σε καπνίστριες εγκύους, εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1976, σε έρευνα που έδειξε ότι η συχνότητα της αποκόλλησης του πλακούντα αυξήθηκε κατά 23% σε έγκυες που κάπνιζαν λιγότερο από ένα πακέτο τσιγάρα ημερησίως, και κατά 86% σε έγκυες γυναίκες που κάπνιζαν περισσότερο από ένα πακέτο καθημερινά. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η σχέση μεταξύ του καπνίσματος και αυξημένης αιμορραγίας κατά τη διάρκεια του τρίτου τριμήνου ήταν υπεύθυνη σχεδόν για το 50% της αύξηση της περιγεννητικής θνησιμότητας που προκαλείται από το κάπνισμα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

• Προδρομικός πλακούντας

Ο πρόδρομος πλακούντας είναι μια επιπλοκή της κύησης κατά την οποία ο πλακούντας αναπτύσσεται στο κατώτερο τμήμα της μήτρας και καλύπτει το σύνολο ή μέρος του ανοίγματος προς τον τράχηλο της μήτρας.

Σε περίπου 2.000.000 γεννήσεις στη Σουηδία σε περισσότερα από 18 έτη υπήρξαν 2.345 περιπτώσεις προδρομικού πλακούντα. Συνολικά οι γυναίκες που κάπνιζαν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είχαν 1.53 φορές περισσότερες πιθανότητες για εμφάνιση προδρομικού πλακούντα. Επίσης παρατηρήθηκε μια δοσοεξαρτώμενη σχέση, με τις γυναίκες που κάπνιζαν λιγότερο από 10 τσιγάρα ημερησίως να έχουν 1.4 φορές περισσότερες πιθανότητες, ενώ αυτές που κάπνιζαν περισσότερα από 10 τσιγάρα ημερησίως είχαν 1,72 φορές μεγαλύτερες πιθανότητες για εμφάνιση προδρομικού πλακούντα.

Οι γυναίκες με προδρομικό πλακούντα πρέπει να παρακολουθούνται προσεκτικά ενώ επίσης μπορεί να υπάρξουν επιπλοκές, όπως η μητρική αιμορραγία, κατά τη διάρκεια του τοκετού.

• Πρόωρη ρήξη εμβρυικών υμένων

Ως πρόωρη ρήξη θεωρείται η πριν από το τέρμα της κύησης αυτόματη ρήξη των υμένων, ενώ η πρώιμη πρόωρη ρήξη των υμένων (Preterm premature rupture of the membranes), πριν τη συμπλήρωση της 37 εβδομάδας κυήσεως και αποτελεί την πιο συχνή αιτία πρόωρου τοκετού, αφού αντιστοιχεί σχεδόν στο 30% όλων των πρόωρων τοκετών.

Το κάπνισμα θεωρείται από τους περισσότερους ερευνητές ως μία από τις σημαντικότερες αιτίες της πρόωρης ρήξης των εμβρυϊκών μεμβρανών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι γυναίκες που κάπνιζαν κατά τη διάρκεια ολόκληρης της εγκυμοσύνης είχαν 2,2 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο πρόωρης ρήξης μεμβρανών και 2,1 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο πρόωρου αυτόματου τοκετού , σε σύγκριση με τις μη καπνίστριες. Αξίζει να σημειωθεί ότι, όταν το κάπνισμα σταμάτησε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ο σχετικός κίνδυνος για πρόωρη ρήξη μεμβρανών μειώθηκε. Όταν η μητέρα είχε σταματήσει το κάπνισμα πριν από τη σύλληψη, ο κίνδυνος ήταν σχεδόν ίδιος με εκείνον των μη καπνιστριών.

Εμβρυϊκές και νεογνικές επιπλοκές

Όταν η μητέρα καπνίζει, η διαδρομή του οξυγόνου προς το έμβρυο επηρεάζεται, με αποτέλεσμα την εμβρυϊκή υποξία λόγω αύξησης της καρβοξυαιμο-σφαιρίνης. Επίσης, λόγω μείωσης της αιμάτωσης της μήτρας, του πλακούντα και του εμβρύου, ελαττώνεται και η διαθεσιμότητα θρεπτικών ουσιών.

Σύμφωνα με έρευνες, για το 20% έως 30% των νεογνών χαμηλού και πολύ χαμηλού βάρους γέννησης ευθύνεται το κάπνισμα. Το πόσο χαμηλό είναι το βάρος γέννησης είναι απευθείας ανάλογο με τον αριθμό τσιγάρων που καπνίζονται καθημερινά ή τη βαρύτητα της παθητικής έκθεσης στον καπνό και συγκεκριμένα στο πλευρικό ρεύμα του καπνού, δηλαδή τον καπνό που απελευθερώνεται προς το περιβάλλον απευθείας από την καύτρα του τσιγάρου.

Η έκθεση στον καπνό αυξάνει τον κίνδυνο των ακόλουθων επιπλοκών:

• Ενδομήτρια καθυστέρηση της ανάπτυξης και θνησιγένεια.

• Λαγώχειλο και λυκόστομα.

• Παιδικός καρκίνος λόγω προγεννητικής έκθεσης στον καπνό.

• Βρεφικοί κωλικοί και παιδική παχυσαρκία.

• Σε μελέτες διαχρονικής παρακολούθησης έχουν παρατηρηθεί χαμηλότερο IQ και συμπεριφορικές διαταραχές, όπως για παράδειγμα η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής - υπερκινητικότητας. Από άλλες μελέτες έχει προκύψει συσχέτιση ανάμεσα στην προγεννητική έκθεση στον καπνό και την επιθετική συμπεριφορά, την παρορμητικότητα και την διασπαστική συμπεριφορά.

• Το κάπνισμα μπορεί να μειώσει την γαλακτοφορία και να εκθέσει το μωρό σε βλαβερές ουσίες που περνούν ελεύθερα στο μητρικό γάλα.

• Τα παιδιά που εκτίθενται προγεννητικά ή παθητικά στον καπνό κινδυνεύουν περισσότερο από άσθμα.

• Η μεταγεννητική έκθεση στο παθητικό κάπνισμα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για σύνδρομο αιφνίδιου βρεφικού θανάτου και αναπνευστικά προβλήματα στην παιδική ηλικία.

Η εγκυμοσύνη, είναι από τα σημαντικότερα γεγονότα στη ζωή της γυναίκας και στη ζωή της οικογένειας. Αυτό το μικράκι, που εμείς θελήσαμε να υπάρξει, αξίζει να νιώσει τη χαρά μας, την αγάπη μας. Αξίζει τώρα, στην… πρώτη του κούνια, μέσα μας, να του εξασφαλίσουμε τις καλύτερες συνθήκες για να μεγαλώσει. Η τρυφερότητα, η στοργή, η χαρά που νοιώθουμε γι’ αυτό, είναι καλό να μας συντροφεύει και να το συντροφεύει σ’ όλη την εγκυμοσύνη και μετά. Να νοιώθουμε ασφαλείς για μας και το μωρό μας. Εμείς τραγουδάμε, νανουρίζουμε από τώρα και αποφεύγουμε ότι θα μπορούσε να το βλάψει. «Δε μαστιγώνει κανείς το νερό πριν ψαρέψει». Γεμίζουμε τις ώρες με χρώματα και όχι με καπνό και κίνδυνο.

Το παραπάνω άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Δεν υπαγορεύει κάποιον αποκλειστικό τρόπο για την αντιμετώπιση ενός θέματος υγείας και δεν αποκλείει άλλους αποδεκτούς τρόπους θεραπείας.

Ο επιστήμονας υγείας που σας παρακολουθεί είναι η καλύτερη πηγή πληροφοριών για τις ερωτήσεις και τις ανησυχίες που σχετίζονται με το ιατρικό σας πρόβλημα.

---

Πηγές:

• NHS - Smoking in pregnancy

• Substance Abuse and Mental Health Servises Administration (ASMHSA): The NSDUH report: substance use among women during pregnancy and following childbirth

• Li Y, and Others: Maternal and grandmaternal smoking patterns are associated with early childhood asthma

• Brook J, Brook D,Whiteman M: The infuence of maternal smoking during pregnancy